JSA คืออะไร? วิธีวิเคราะห์งานเพื่อความปลอดภัย ลดอุบัติเหตุ

หัวหน้างานและพนักงานตรวจเอกสาร JSA ในพื้นที่คลังสินค้า
อุบัติเหตุจากการทำงานไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับงานที่มีความเสี่ยงสูงเท่านั้น งานประจำวันที่พนักงานทำจนคุ้นเคย เช่น การเคลื่อนย้ายวัสดุ การใช้เครื่องมือ หรือการซ่อมบำรุงเครื่องจักร ก็อาจมีอันตรายแฝงอยู่ในแต่ละขั้นตอน หากขาดการตรวจสอบและวางมาตรการป้องกันที่เหมาะสม ความผิดพลาดเพียงเล็กน้อยอาจนำไปสู่การบาดเจ็บหรือความเสียหายต่อทรัพย์สินได้ JSA (Job Safety Analysis) หรือการวิเคราะห์งานเพื่อความปลอดภัย เป็นวิธีค้นหาอันตรายก่อนเริ่มปฏิบัติงาน โดยนำกระบวนการทำงานมาแยกเป็นขั้นตอน วิเคราะห์สิ่งที่อาจก่อให้เกิดอันตราย และกำหนดวิธีควบคุมความเสี่ยงให้เหมาะสมกับแต่ละกิจกรรม การทำ JSA จึงไม่ใช่เพียงการจัดทำเอกสารประกอบการทำงาน แต่เป็นกระบวนการที่ช่วยให้หัวหน้างาน เจ้าหน้าที่ความปลอดภัย และพนักงานร่วมกันพิจารณาว่างานที่จะทำมีความเสี่ยงตรงไหน และต้องเตรียมมาตรการอะไรบ้างก่อนลงมือปฏิบัติ

ทำไม Job Safety Analysis (JSA) จึงเป็นหัวใจสำคัญของความปลอดภัย 

หัวใจสำคัญของ JSA อยู่ที่การพิจารณางานอย่างเป็นลำดับ ไม่ใช่มองเพียงภาพรวมว่างานนั้นอันตรายหรือไม่ เช่น งานขนย้ายสินค้าอาจมีความเสี่ยงจากการยกของหนัก พื้นลื่น วัสดุตกหล่น หรือการเคลื่อนที่ตัดผ่านเส้นทางรถยก ซึ่งแต่ละปัจจัยต้องใช้มาตรการควบคุมแตกต่างกัน

ทำไมการวิเคราะห์งานก่อนเริ่มปฏิบัติจึงสำคัญ

การทำงานโดยอาศัยความคุ้นเคยเพียงอย่างเดียวอาจทำให้ผู้ปฏิบัติงานมองข้ามอันตรายที่เกิดขึ้นเป็นครั้งคราว โดยเฉพาะเมื่อมีการเปลี่ยนเครื่องมือ วัสดุ สภาพพื้นที่ หรือวิธีทำงาน JSA ช่วยให้ผู้เกี่ยวข้องตรวจสอบปัจจัยเหล่านี้ล่วงหน้า ระบุวิธีทำงานที่เหมาะสม และเตรียมมาตรการป้องกันก่อนเกิดเหตุ นอกจากนี้ยังใช้เป็นข้อมูลสำหรับสื่อสารกับพนักงานใหม่ ผู้รับเหมา หรือผู้ที่ต้องเปลี่ยนไปทำงานซึ่งไม่คุ้นเคยได้ อย่างไรก็ตาม การจัดทำ JSA ไม่ได้หมายความว่างานจะปลอดภัยโดยอัตโนมัติ ประสิทธิผลขึ้นอยู่กับความครบถ้วนของการวิเคราะห์ ความเหมาะสมของมาตรการ และการนำไปปฏิบัติจริง

JSA แตกต่างจาก Risk Assessment อย่างไร

แม้ JSA และ Risk Assessment จะมีจุดประสงค์ในการป้องกันอุบัติเหตุเหมือนกัน แต่มีวิธีพิจารณาความเสี่ยงแตกต่างกัน
ประเด็น JSA Risk Assessment
จุดเน้น อันตรายในแต่ละขั้นตอนของงาน การชี้บ่งและประเมินความเสี่ยงตามขอบเขตที่กำหนด
วิธีวิเคราะห์ แยกงานเป็นลำดับขั้นตอน ประเมินอันตราย โอกาสเกิด และความรุนแรงตามวิธีที่เลือกใช้
ผลลัพธ์ วิธีควบคุมอันตรายสำหรับขั้นตอนงาน ระดับความเสี่ยงและลำดับความสำคัญในการจัดการ
การนำไปใช้ เตรียมงาน กำหนดวิธีทำงานที่ปลอดภัย และสื่อสารกับทีม วางแผนบริหารความเสี่ยงในกิจกรรม พื้นที่ หรือกระบวนการทำงาน
ทั้งสองวิธีสามารถใช้ร่วมกันได้ เช่น องค์กรอาจใช้ Risk Assessment เพื่อจัดลำดับความเสี่ยงของกิจกรรมต่าง ๆ จากนั้นเลือกงานที่มีความเสี่ยงสำคัญมาวิเคราะห์ด้วย JSA อย่างละเอียด

งานประเภทใดควรทำ JSA ก่อนเริ่มปฏิบัติงาน

แม้การวิเคราะห์งานเพื่อความปลอดภัยจะประยุกต์ใช้ได้กับงานหลายประเภท แต่ในทางปฏิบัติองค์กรควรเริ่มจากงานที่มีโอกาสเกิดอุบัติเหตุรุนแรง หรือมีเงื่อนไขที่ทำให้ความเสี่ยงเปลี่ยนแปลงได้ง่าย ตัวอย่างเช่น งานซ่อมบำรุงเครื่องจักร งานยกและเคลื่อนย้ายวัสดุ งานในที่อับอากาศ งานบนที่สูง และงานเชื่อมหรือตัดโลหะ โดยต้องพิจารณาควบคู่กับข้อกำหนดเฉพาะด้านของแต่ละงานด้วย นอกจากนี้ งานที่ไม่เคยเกิดอุบัติเหตุมาก่อนก็อาจจำเป็นต้องวิเคราะห์ หากมีการเปลี่ยนเครื่องจักร ขั้นตอนการผลิต สารเคมี หรือสภาพพื้นที่ เพราะข้อมูลอุบัติเหตุในอดีตเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันได้ว่างานนั้นไม่มีอันตราย

ปัจจัยที่ใช้จัดลำดับความสำคัญของงาน

การเลือกงานที่จะทำ JSA ควรพิจารณาจากความรุนแรงของอุบัติเหตุที่อาจเกิดขึ้น ประวัติการบาดเจ็บหรือเหตุการณ์เกือบเกิดอุบัติเหตุ ความถี่ของการทำงาน และความเปลี่ยนแปลงของกระบวนการ งานที่ทำไม่บ่อย เช่น การหยุดเครื่องจักรเพื่อซ่อมบำรุงประจำปี ก็ควรได้รับความสนใจ เพราะผู้ปฏิบัติงานอาจไม่คุ้นเคยกับขั้นตอน หรือมีหลายหน่วยงานเข้ามาทำงานในพื้นที่เดียวกัน

ขั้นตอนการทำ JSA เพื่อวิเคราะห์งานอย่างเป็นระบบ

การวิเคราะห์งานเพื่อความปลอดภัยเริ่มจากการเข้าใจวิธีทำงานจริง แล้วจึงค้นหาอันตรายและกำหนดมาตรการป้องกัน โดยสามารถแบ่งกระบวนการดำเนินงานออกเป็น 6 ขั้นตอน ดังนี้

ขั้นตอนที่ 1 เลือกงานที่ต้องการวิเคราะห์

เริ่มจากกำหนดขอบเขตของงานให้ชัดเจน เช่น การเปลี่ยนสายพานเครื่องจักร การเคลื่อนย้ายพาเลทสินค้า หรือการทำความสะอาดถังเก็บวัตถุดิบ ควรเลือกงานที่มีขอบเขตเหมาะสม ไม่กว้างจนต้องวิเคราะห์หลายกระบวนการพร้อมกัน และไม่แคบจนไม่สามารถมองเห็นความเชื่อมโยงของอันตรายในแต่ละขั้นตอนได้ ก่อนเริ่มวิเคราะห์ ควรรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับเครื่องมือ อุปกรณ์ ผู้ปฏิบัติงาน สถานที่ทำงาน วิธีดำเนินงานเดิม รวมถึงประวัติอุบัติเหตุหรือข้อบกพร่องที่เคยพบ

ขั้นตอนที่ 2 แบ่งงานออกเป็นลำดับขั้นตอน

เมื่อกำหนดงานแล้ว ให้ศึกษาการทำงานจริงและแบ่งกิจกรรมออกเป็นขั้นตอนตามลำดับ ตั้งแต่การเตรียมอุปกรณ์จนถึงการเก็บงานหลังเสร็จสิ้น ตัวอย่างงานเคลื่อนย้ายสินค้าด้วยรถเข็น อาจแบ่งเป็นการตรวจสอบรถเข็น การจัดวางสินค้า การเคลื่อนย้ายไปยังจุดหมาย และการขนถ่ายสินค้าออกจากรถเข็น การแบ่งขั้นตอนควรมีรายละเอียดเพียงพอที่จะมองเห็นอันตราย แต่ไม่จำเป็นต้องแยกทุกการเคลื่อนไหวของร่างกาย เพราะอาจทำให้เอกสารซับซ้อนเกินกว่าจะนำไปใช้ได้จริง

ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาอันตรายในแต่ละขั้นตอน

หลังจากแบ่งงานแล้ว ต้องพิจารณาว่าในแต่ละขั้นตอนมีสิ่งใดที่อาจทำให้เกิดการบาดเจ็บ เจ็บป่วย หรือความเสียหายได้บ้าง อันตรายอาจเกิดจากเครื่องจักรที่กำลังเคลื่อนที่ วัตถุตกหล่น พื้นต่างระดับ ไฟฟ้า สารเคมี เสียงดัง ความร้อน หรือท่าทางการทำงานที่ไม่เหมาะสม รวมถึงการทำงานร่วมกับบุคลากรหรืออุปกรณ์อื่นในพื้นที่เดียวกัน การระบุอันตรายควรเขียนให้ชัดว่าสิ่งใดอาจเกิดขึ้นและส่งผลอย่างไร ตัวอย่างเช่น แทนที่จะระบุเพียงว่า “อันตรายจากเครื่องจักร” ควรอธิบายว่า “มืออาจสัมผัสชิ้นส่วนเครื่องจักรที่กำลังหมุน ทำให้เกิดการบาดเจ็บรุนแรง” ข้อมูลที่ใช้วิเคราะห์ควรมาจากการสังเกตหน้างาน การสอบถามพนักงาน และเอกสารด้านความปลอดภัยที่เกี่ยวข้อง เพื่อไม่ให้การประเมินตั้งอยู่บนสมมติฐานเพียงอย่างเดียว

ขั้นตอนที่ 4 กำหนดมาตรการป้องกันและควบคุมอันตราย

เมื่อค้นพบอันตรายแล้ว ต้องพิจารณาว่าสามารถกำจัดอันตรายนั้นได้หรือไม่ หากไม่สามารถกำจัดได้ทั้งหมด ควรเลือกวิธีควบคุมที่ลดโอกาสสัมผัสอันตรายหรือความรุนแรงของผลกระทบให้เหมาะสม ตัวอย่างเช่น หากพบความเสี่ยงจากการเดินตัดผ่านเส้นทางรถยก มาตรการอาจเป็นการจัดเส้นทางคนเดินแยกจากเส้นทางรถยก ติดตั้งแผงกั้นในบริเวณที่เหมาะสม และกำหนดจุดข้ามที่มองเห็นได้ชัดเจน มาตรการควรระบุสิ่งที่ต้องทำอย่างเฉพาะเจาะจง ไม่ใช้ข้อความกว้าง ๆ เช่น “เพิ่มความระมัดระวัง” โดยไม่มีวิธีควบคุมอันตรายที่ตรวจสอบได้

ขั้นตอนที่ 5 กำหนดผู้รับผิดชอบและตรวจสอบความพร้อม

มาตรการที่กำหนดไว้ในเอกสารจะเกิดผลได้ก็ต่อเมื่อมีการดำเนินงานจริง จึงควรระบุผู้รับผิดชอบ ระยะเวลาดำเนินการ และวิธีตรวจสอบความพร้อมของมาตรการแต่ละรายการ หากมาตรการใดยังไม่พร้อมหรือพบความเสี่ยงที่ไม่สามารถควบคุมให้อยู่ในระดับยอมรับได้ ต้องดำเนินการแก้ไขก่อนเริ่มงานหรือก่อนกลับมาปฏิบัติงานต่อ โดยเป็นไปตามขั้นตอนของสถานประกอบกิจการ

ขั้นตอนที่ 6 สื่อสารผล JSA และทบทวนเมื่อสภาพงานเปลี่ยน

ก่อนเริ่มปฏิบัติงาน ควรนำผลการวิเคราะห์มาชี้แจงให้พนักงานและผู้เกี่ยวข้องเข้าใจตรงกัน โดยเฉพาะอันตรายสำคัญ วิธีควบคุม จุดที่ต้องตรวจสอบ และเงื่อนไขที่ต้องหยุดงาน การสื่อสารอาจทำผ่านการประชุมก่อนเริ่มงาน การสอนงาน หรือการจัดทำขั้นตอนการทำงานอย่างปลอดภัยที่อ่านเข้าใจง่าย เมื่อมีการเปลี่ยนอุปกรณ์ วัสดุ ขั้นตอน หรือพบเหตุการณ์ที่แสดงว่ามาตรการเดิมไม่เพียงพอ ควรทบทวน JSA ก่อนใช้วิธีทำงานต่อไป ทั้งนี้ไม่ควรถือว่าเอกสารที่เคยจัดทำแล้วสามารถใช้ได้ตลอดโดยไม่ต้องตรวจสอบซ้ำ

ตัวอย่างการทำ JSA สำหรับงานเคลื่อนย้ายสินค้าในคลังสินค้า

เพื่อให้เห็นภาพการนำหลักการไปใช้ ลองพิจารณาตัวอย่างการเคลื่อนย้ายกล่องสินค้าด้วยรถเข็นภายในคลังสินค้า ซึ่งมีพนักงานและรถยกใช้พื้นที่ร่วมกัน แม้เป็นกิจกรรมที่พบได้ทั่วไป แต่ความเสี่ยงอาจเกิดขึ้นหลายจุด ตั้งแต่การยกกล่องขึ้นรถเข็นจนถึงการขนถ่ายที่ปลายทาง

ตัวอย่างตารางวิเคราะห์งานเพื่อความปลอดภัย (JSA)

ขั้นตอนการทำงาน อันตรายที่อาจเกิดขึ้น มาตรการป้องกันและควบคุม
1. ตรวจสอบรถเข็นและเส้นทาง ล้อชำรุด รถเข็นควบคุมไม่ได้ หรือสะดุดสิ่งกีดขวาง ตรวจสภาพล้อ มือจับ และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง ตรวจเส้นทางและนำสิ่งกีดขวางออกก่อนเริ่มงาน
2. ยกและจัดวางสินค้า กล้ามเนื้อบาดเจ็บจากการยกของหนัก หรือกล่องตกใส่เท้า ตรวจน้ำหนักและรูปทรงสินค้า ใช้อุปกรณ์ช่วยยกตามความเหมาะสม จัดวางให้มั่นคงและไม่บดบังทัศนวิสัย
3. เคลื่อนย้ายสินค้าผ่านพื้นที่ทำงาน ชนพนักงานหรือรถยก รถเข็นเสียการทรงตัว ใช้เส้นทางที่กำหนด แยกจากรถยกเมื่อทำได้ ควบคุมความเร็วและตรวจสอบจุดอับสายตา
4. หยุดรถเข็นบริเวณจุดขนถ่าย รถเข็นไหลหรือเคลื่อนตัวโดยไม่ตั้งใจ เลือกพื้นที่ราบและปลอดภัย ใช้ระบบล็อกล้อหรือมาตรการป้องกันการเคลื่อนตัวตามชนิดอุปกรณ์
5. ขนสินค้าออกจากรถเข็น สินค้าเสียสมดุล ตกหล่น หรือเกิดการบาดเจ็บขณะยก ตรวจความมั่นคงของสินค้า ใช้วิธีขนถ่ายและอุปกรณ์ช่วยยกที่เหมาะสมกับน้ำหนักและสภาพงาน
หมายเหตุ: ตารางนี้เป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายวิธีจัดทำ JSA ไม่ใช่เอกสารรับรองความปลอดภัยสำหรับหน้างานจริง ต้องตรวจสอบสภาพพื้นที่ อุปกรณ์ น้ำหนักสินค้า วิธีทำงาน และข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องก่อนนำไปใช้

วิธีนำตาราง JSA ไปใช้กับงานจริง

หลังจัดทำตารางแล้ว หัวหน้างานควรตรวจสอบว่ามาตรการที่ระบุสามารถปฏิบัติได้จริงหรือไม่ เช่น หากกำหนดให้แยกทางเดินพนักงานออกจากเส้นทางรถยก พื้นที่คลังสินค้าต้องมีเส้นทางหรือระบบกั้นที่รองรับมาตรการดังกล่าว ในกรณีที่พบว่าพื้นที่ไม่เอื้ออำนวย ไม่ควรแก้ไขเพียงด้วยการกำชับให้พนักงานระวังมากขึ้น แต่ต้องพิจารณาวิธีควบคุมอื่นที่สามารถลดการสัมผัสอันตรายได้อย่างเหมาะสม นอกจากนี้ ควรทดลองทบทวนขั้นตอนกับผู้ปฏิบัติงานจริง เพื่อค้นหาปัญหาที่อาจไม่ปรากฏในเอกสาร เช่น จุดที่มองไม่เห็นรถยก ทางลาด หรือพื้นที่ซึ่งมีการวางสินค้าชั่วคราวเป็นประจำ

หลักการเลือกมาตรการควบคุมอันตรายจากผล JSA

การค้นพบอันตรายเป็นเพียงส่วนหนึ่งของ JSA สิ่งสำคัญไม่แพ้กันคือการเลือกมาตรการที่สามารถจัดการความเสี่ยงได้อย่างเหมาะสม แนวทางที่ใช้กันอย่างแพร่หลายคือ Hierarchy of Controls หรือหลักการจัดลำดับมาตรการควบคุมอันตราย ซึ่งให้ความสำคัญกับการกำจัดอันตรายที่ต้นเหตุก่อนพิจารณาวิธีควบคุมอื่น

การควบคุมอันตรายตามลำดับความสำคัญ

มาตรการ หลักการ ตัวอย่าง
การกำจัดอันตราย (Elimination) นำแหล่งอันตรายออกจากงาน ปรับวิธีทำงานให้ไม่ต้องยกวัสดุผ่านพื้นที่เสี่ยง
การทดแทน (Substitution) เปลี่ยนวัสดุหรือวิธีการให้มีอันตรายน้อยลง เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีอันตรายต่ำกว่าเมื่อเหมาะสมกับงาน
การควบคุมทางวิศวกรรม (Engineering Controls) ใช้การออกแบบหรืออุปกรณ์แยกคนออกจากอันตราย ติดตั้งแผงกั้นเครื่องจักรหรือระบบระบายอากาศเฉพาะจุด
การควบคุมทางการบริหาร (Administrative Controls) กำหนดวิธีทำงาน การอนุญาต และการกำกับดูแล จัดทำขั้นตอนทำงานปลอดภัยและระบบตรวจสอบก่อนเริ่มงาน
อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล (PPE) ลดการสัมผัสหรือผลกระทบจากอันตรายต่อผู้สวมใส่ ใช้แว่นตานิรภัย ถุงมือ หรืออุปกรณ์ป้องกันการได้ยินตามผลประเมิน
การสวม PPE มีความสำคัญเมื่อจำเป็น แต่ไม่ควรใช้เป็นมาตรการเพียงอย่างเดียวหากยังสามารถกำจัดหรือควบคุมอันตรายจากต้นเหตุได้ เพราะอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลขึ้นอยู่กับความเหมาะสม การสวมใส่ และการใช้งานที่ถูกต้อง สำหรับงานที่มีความเสี่ยงสูง อาจต้องใช้มาตรการหลายระดับร่วมกัน รวมถึงระบบอนุญาตทำงาน การตรวจสอบโดยผู้มีความสามารถ และแผนรับมือเหตุฉุกเฉินตามลักษณะอันตราย

ใครมีหน้าที่จัดทำ JSA และเกี่ยวข้องกับกฎหมายความปลอดภัยอย่างไร

การจัดทำ JSA ควรดำเนินการร่วมกันระหว่างผู้ที่เข้าใจขั้นตอนงานและผู้ที่มีความรู้ด้านความปลอดภัย เพื่อให้การวิเคราะห์ครอบคลุมทั้งวิธีปฏิบัติจริงและอันตรายที่อาจเกิดขึ้น หัวหน้างาน มีบทบาทในการอธิบายขั้นตอนการทำงาน ตรวจสอบสภาพพื้นที่ และกำกับดูแลให้พนักงานปฏิบัติตามมาตรการที่กำหนด เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน (จป.) สามารถร่วมชี้บ่งอันตราย วิเคราะห์ความเสี่ยง และเสนอแนวทางควบคุมให้เหมาะสมกับลักษณะงาน โดยขอบเขตความรับผิดชอบขึ้นอยู่กับระดับและหน้าที่ตามกฎหมาย ผู้ปฏิบัติงาน มีส่วนสำคัญในการให้ข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาที่พบจริง เช่น เครื่องมือที่ใช้งานยาก จุดเสี่ยงระหว่างเคลื่อนย้าย หรือขั้นตอนที่อาจแตกต่างจากวิธีปฏิบัติที่ระบุไว้ในเอกสาร

JSA เกี่ยวข้องกับหน้าที่ จป.ระดับหัวหน้างานอย่างไร

ตามกฎกระทรวงการจัดให้มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน บุคลากร หน่วยงาน หรือคณะบุคคลเพื่อดำเนินการด้านความปลอดภัยในสถานประกอบกิจการ พ.ศ. 2565 มีการกำหนดหน้าที่ของ จป.ระดับหัวหน้างานเกี่ยวกับการวิเคราะห์งานในหน่วยงานที่รับผิดชอบ เพื่อค้นหาความเสี่ยงหรืออันตรายเบื้องต้นจากการทำงาน โดยอาจร่วมดำเนินการกับเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยระดับอื่นตามที่กฎหมายกำหนด JSA จึงเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่สามารถนำมาใช้สนับสนุนการวิเคราะห์งานดังกล่าว อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตีความว่ากฎกระทรวงกำหนดให้ทุกกิจกรรมต้องใช้แบบฟอร์ม JSA รูปแบบเดียวกัน เนื่องจากองค์กรต้องพิจารณาข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องและวิธีดำเนินงานให้เหมาะสมกับลักษณะกิจการ

ข้อผิดพลาดในการทำ JSA ที่อาจทำให้มองข้ามความเสี่ยง

แม้จะมีการจัดทำเอกสาร JSA อย่างครบถ้วน แต่หากกระบวนการวิเคราะห์ไม่สอดคล้องกับหน้างาน ก็อาจทำให้มาตรการที่กำหนดไม่สามารถป้องกันอันตรายได้ตามที่คาดหวัง

วิเคราะห์จากเอกสารโดยไม่ตรวจสอบการทำงานจริง

ขั้นตอนที่เขียนไว้ในคู่มืออาจแตกต่างจากวิธีที่พนักงานใช้ปฏิบัติจริง โดยเฉพาะเมื่อมีข้อจำกัดด้านพื้นที่หรือเครื่องมือ การลงพื้นที่สังเกตงานและรับฟังข้อมูลจากผู้ปฏิบัติงานจึงช่วยลดโอกาสที่อันตรายบางประการจะถูกมองข้าม

ระบุอันตรายกว้างเกินไปจนกำหนดมาตรการไม่ได้

ข้อความ เช่น “อันตรายจากเครื่องมือ” หรือ “อาจเกิดอุบัติเหตุ” ยังไม่ชัดเจนพอสำหรับเลือกมาตรการควบคุม ควรระบุแหล่งอันตราย ลักษณะเหตุการณ์ที่อาจเกิด และผลกระทบที่เกี่ยวข้องให้ครบถ้วน

ใช้มาตรการที่ไม่สามารถตรวจสอบผลได้

การเขียนว่า “ปฏิบัติงานด้วยความระมัดระวัง” โดยไม่มีวิธีควบคุมที่เป็นรูปธรรม อาจทำให้ผู้รับผิดชอบไม่สามารถตรวจสอบได้ว่าความเสี่ยงได้รับการจัดการแล้วหรือไม่ มาตรการจึงควรระบุการดำเนินการและเกณฑ์ตรวจสอบที่ชัดเจน

ไม่ทบทวน JSA หลังเกิดการเปลี่ยนแปลง

JSA ที่เคยเหมาะสมกับงานในอดีตอาจไม่ครอบคลุมความเสี่ยงปัจจุบัน หากมีการเปลี่ยนเครื่องจักร วัตถุดิบ สภาพพื้นที่ หรือผู้รับเหมา รวมถึงเมื่อเกิดอุบัติเหตุหรือเหตุการณ์เกือบเกิดอุบัติเหตุที่สะท้อนว่ามีอันตรายซึ่งยังไม่ได้รับการควบคุม จึงควรกำหนดเงื่อนไขการทบทวนให้ชัดเจน และตรวจสอบผลการนำมาตรการไปใช้ ไม่ใช่พิจารณาเพียงว่าเอกสารได้รับการลงนามครบแล้วหรือไม่

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ JSA

Q: JSA ต้องทำทุกวันหรือไม่

ไม่จำเป็นต้องจัดทำเอกสารใหม่ทุกวันสำหรับทุกงานโดยไม่มีเหตุผล แต่ควรตรวจสอบว่า JSA เดิมยังตรงกับสภาพการทำงานปัจจุบันหรือไม่ หากเป็นงานที่มีเงื่อนไขเปลี่ยนแปลงสูงหรือมีข้อกำหนดเฉพาะ อาจต้องทบทวนก่อนเริ่มงานทุกครั้งตามระบบขององค์กร

Q: JSA กับใบอนุญาตทำงาน (Work Permit) ใช้แทนกันได้หรือไม่

ใช้แทนกันไม่ได้โดยตรง JSA เป็นเครื่องมือวิเคราะห์ขั้นตอนงานและอันตราย ส่วน Work Permit เป็นระบบอนุญาตและควบคุมงานตามเงื่อนไขที่กำหนด งานบางประเภทอาจต้องใช้ทั้งสองอย่างร่วมกัน

Q: แบบฟอร์ม JSA ควรมีข้อมูลอะไรบ้าง

โดยทั่วไปควรระบุชื่องาน สถานที่ วันที่ ผู้ร่วมวิเคราะห์ ขั้นตอนงาน อันตรายที่พบ มาตรการควบคุม และผู้รับผิดชอบ อาจเพิ่มข้อมูลการประเมินระดับความเสี่ยงหรือผลการตรวจสอบมาตรการตามระบบของสถานประกอบกิจการ

สร้างความเข้าใจเรื่อง JSA เพื่อยกระดับการทำงานอย่างปลอดภัย

JSA เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ผู้เกี่ยวข้องมองเห็นอันตรายก่อนเกิดเหตุ ผ่านการแบ่งงานเป็นขั้นตอน วิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยง และกำหนดมาตรการป้องกันที่เหมาะสม แต่สิ่งที่ทำให้ JSA เกิดประโยชน์จริงคือการนำผลวิเคราะห์ไปปรับปรุงวิธีทำงานและตรวจสอบมาตรการอย่างต่อเนื่อง สำหรับองค์กรที่ต้องการพัฒนาความรู้ด้านการค้นหาอันตรายและการวิเคราะห์งาน บริษัท เค.เอ็น.เซฟตี้ แมนเนจเม้นท์ จำกัด (K.N. Safety) ให้บริการฝึกอบรมหลักสูตรเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับหัวหน้างาน ซึ่งมีเนื้อหาครอบคลุมการตรวจความปลอดภัย การวิเคราะห์งานเพื่อความปลอดภัย และการป้องกันควบคุมอันตรายในสถานประกอบกิจการ สามารถศึกษารายละเอียดหลักสูตรและตารางอบรมได้ที่เว็บไซต์ www.knsafety.com เพื่อเตรียมความพร้อมให้ผู้รับผิดชอบสามารถนำความรู้ด้านความปลอดภัยไปประยุกต์ใช้กับลักษณะงานขององค์กรได้อย่างเหมาะสม
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
  1. Canadian Centre for Occupational Health and Safety (CCOHS). Job Safety Analysis. https://www.ccohs.ca/oshanswers/hsprograms/job-haz.html
  2. Occupational Safety and Health Administration (OSHA). Job Safety Analysis (JSA) Process. https://www.osha.gov/etools/oil-and-gas/jsa-process
  3. สมาคมส่งเสริมความปลอดภัยและอนามัยในการทำงาน (ประเทศไทย) ในพระราชูปถัมภ์ฯ. การวิเคราะห์งานเพื่อความปลอดภัย.
  4. กฎกระทรวงการจัดให้มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน บุคลากร หน่วยงาน หรือคณะบุคคลเพื่อดำเนินการด้านความปลอดภัยในสถานประกอบกิจการ พ.ศ. 2565
  5. คู่มือการฝึกอบรมหลักสูตรเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน ระดับหัวหน้างาน, กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — หัวข้อการวิเคราะห์งานเพื่อความปลอดภัย หน้า 134 ตามสารบัญที่ได้รับ (ใช้เป็นกรอบหัวข้อ ไม่ได้ตรวจเนื้อหาเต็มบท)
Scroll to Top