การสอบสวนอุบัติเหตุจากการทำงาน ทำอย่างไรให้พบสาเหตุที่แท้จริง

เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยตรวจสอบหลักฐานในพื้นที่เกิดอุบัติเหตุ

สถานการณ์ปลอดภัยแล้ว ยังมีอีกกระบวนการที่ไม่ควรมองข้าม นั่นคือการค้นหาว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นได้อย่างไร และมีปัจจัยใดที่ทำให้มาตรการป้องกันไม่สามารถหยุดยั้งอุบัติเหตุได้

การสอบสวนอุบัติเหตุ (Accident Investigation) เป็นกระบวนการรวบรวมข้อเท็จจริง ตรวจสอบลำดับเหตุการณ์ และวิเคราะห์ปัจจัยที่ทำให้เกิดอุบัติเหตุ โดยมีเป้าหมายเพื่อกำหนดมาตรการแก้ไขและป้องกันไม่ให้เหตุการณ์ลักษณะเดียวกันเกิดขึ้นอีก ไม่ใช่เพียงการระบุว่าบุคคลใดเป็นผู้กระทำผิด

บทความนี้จะอธิบายขั้นตอนการสอบสวนอุบัติเหตุจากการทำงาน วิธีเก็บหลักฐานและสัมภาษณ์ผู้เกี่ยวข้อง การวิเคราะห์สาเหตุด้วยหลัก 5 Why พร้อมตัวอย่างกรณีศึกษาและแนวทางนำผลการสอบสวนไปปรับปรุงความปลอดภัยในสถานประกอบกิจการ

การสอบสวนอุบัติเหตุคืออะไร และมีความสำคัญอย่างไร

การสอบสวนอุบัติเหตุช่วยให้องค์กรเข้าใจว่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเกี่ยวข้องกับปัจจัยใดบ้าง และมาตรการป้องกันที่ใช้อยู่มีข้อบกพร่องตรงไหน ข้อมูลจากการสอบสวนจึงมีความสำคัญต่อการปรับปรุงวิธีทำงาน เครื่องจักร และระบบควบคุมความปลอดภัย

การวิเคราะห์ควรพิจารณาข้อเท็จจริงจากหลายด้าน ไม่ใช่สรุปสาเหตุจากพฤติกรรมของผู้ปฏิบัติงานเพียงอย่างเดียว เพราะเหตุการณ์หนึ่งอาจเกิดจากปัจจัยหลายประการร่วมกัน ทั้งสภาพแวดล้อม อุปกรณ์ และกระบวนการทำงาน

การสอบสวนอุบัติเหตุแตกต่างจากการรายงานอุบัติเหตุอย่างไร

แม้จะเป็นกระบวนการที่เกี่ยวข้องกัน แต่การรายงานและการสอบสวนอุบัติเหตุมีวัตถุประสงค์แตกต่างกัน

ประเด็นการรายงานอุบัติเหตุการสอบสวนอุบัติเหตุ
วัตถุประสงค์แจ้งและบันทึกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นค้นหาสาเหตุและปัจจัยที่ทำให้เกิดเหตุ
ข้อมูลหลักวัน เวลา สถานที่ ผู้เกี่ยวข้อง และผลกระทบหลักฐาน ลำดับเหตุการณ์ สาเหตุ และข้อบกพร่องของมาตรการ
ผลลัพธ์รายงานเหตุการณ์และข้อมูลการแจ้งตามระบบข้อค้นพบและข้อเสนอแนะเพื่อป้องกันเหตุซ้ำ
การนำไปใช้ติดตามเหตุการณ์และดำเนินการตามข้อกำหนดปรับปรุงวิธีทำงาน อุปกรณ์ และระบบควบคุมความปลอดภัย

การรายงานช่วยให้องค์กรทราบว่าเกิดอะไรขึ้น ส่วนการสอบสวนจะอธิบายต่อว่าเหตุใดเหตุการณ์จึงเกิดขึ้น และควรปรับปรุงเรื่องใดเพื่อไม่ให้เกิดซ้ำ

เหตุการณ์ประเภทใดควรได้รับการสอบสวน

การสอบสวนไม่ควรจำกัดเฉพาะอุบัติเหตุที่มีผู้ได้รับบาดเจ็บรุนแรง เพราะเหตุการณ์ที่ยังไม่เกิดความเสียหายก็อาจสะท้อนถึงอันตรายหรือข้อบกพร่องของระบบความปลอดภัยได้เช่นกัน

อุบัติเหตุที่ทำให้เกิดการบาดเจ็บหรือความเสียหาย

เหตุการณ์ที่ทำให้พนักงานได้รับบาดเจ็บ เจ็บป่วย หรือเกิดความเสียหายต่อเครื่องจักรและทรัพย์สิน ควรได้รับการตรวจสอบตามระดับความรุนแรงและกระบวนการที่องค์กรกำหนด

ตัวอย่างเช่น พนักงานถูกวัสดุตกใส่ การบาดเจ็บจากเครื่องจักร รถยกชนอุปกรณ์ หรือการสัมผัสสารเคมีระหว่างปฏิบัติงาน

สำหรับเหตุการณ์ร้ายแรง ต้องให้ความสำคัญกับการช่วยเหลือ การควบคุมพื้นที่ และการดำเนินการตามข้อกำหนดของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนดำเนินกิจกรรมสอบสวนอื่น ๆ

เหตุการณ์เกือบเกิดอุบัติเหตุ (Near Miss)

Near Miss คือ เหตุการณ์ที่มีโอกาสทำให้เกิดการบาดเจ็บหรือความเสียหาย แต่ยังไม่เกิดผลกระทบดังกล่าวในครั้งนั้น

ตัวอย่างเช่น กล่องสินค้าตกจากชั้นวางแต่ไม่มีพนักงานอยู่ด้านล่าง หรือรถยกหยุดได้ทันก่อนชนผู้ที่กำลังเดินผ่านทางแยก

แม้จะไม่มีผู้ได้รับบาดเจ็บ แต่เหตุการณ์เหล่านี้อาจแสดงให้เห็นว่ามีอันตรายที่ยังควบคุมไม่เพียงพอ การนำข้อมูล Near Miss มาวิเคราะห์จึงช่วยให้องค์กรแก้ไขปัญหาก่อนเกิดเหตุรุนแรงได้

อย่างไรก็ตาม ระดับความละเอียดของการสอบสวนควรพิจารณาจากความรุนแรงที่อาจเกิดขึ้น ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะผลกระทบที่เกิดขึ้นจริง

ขั้นตอนการสอบสวนอุบัติเหตุจากการทำงานอย่างเป็นระบบ

การสอบสวนอุบัติเหตุควรเริ่มดำเนินการโดยเร็วเมื่อสถานการณ์ปลอดภัยและได้รับอนุญาตให้เข้าตรวจสอบพื้นที่ เพื่อให้สามารถเก็บข้อมูลที่เกี่ยวข้องได้ครบถ้วน ก่อนที่สภาพแวดล้อมหรือหลักฐานจะเปลี่ยนแปลงไป

กระบวนการสอบสวนสามารถแบ่งออกเป็น 7 ขั้นตอนสำคัญ ดังนี้

ขั้นตอนที่ 1 ช่วยเหลือผู้บาดเจ็บและควบคุมสถานการณ์

เมื่อเกิดอุบัติเหตุ ต้องให้ความสำคัญกับชีวิตและความปลอดภัยของผู้ประสบเหตุเป็นอันดับแรก โดยแจ้งเหตุ ประสานผู้ช่วยเหลือที่ได้รับการฝึกตามความเหมาะสม และดำเนินการตามแผนฉุกเฉินของสถานประกอบกิจการ

หากยังมีอันตรายจากเครื่องจักร ไฟฟ้า สารเคมี หรือโครงสร้างที่ไม่มั่นคง ต้องควบคุมพื้นที่และป้องกันไม่ให้บุคคลอื่นเข้าไปเผชิญอันตรายเพิ่มเติม

ไม่ควรเข้าไปตรวจสอบพื้นที่หรือเคลื่อนย้ายอุปกรณ์ที่ยังมีความเสี่ยงโดยไม่มีการควบคุมที่เหมาะสม ทั้งนี้การช่วยชีวิตและการป้องกันเหตุซ้ำทันทีมีความสำคัญเหนือการรักษาสภาพหลักฐาน

ขั้นตอนที่ 2 รักษาสภาพพื้นที่เกิดเหตุและรวบรวมหลักฐาน

เมื่อสถานการณ์ปลอดภัยแล้ว ผู้รับผิดชอบควรบันทึกสภาพพื้นที่และรวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวข้องโดยเร็ว โดยไม่รบกวนหลักฐานเกินความจำเป็น และต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดเกี่ยวกับสถานที่เกิดเหตุ

ควรบันทึกตำแหน่งและสภาพของสิ่งที่ตรวจพบ พร้อมระบุวันเวลาและผู้เก็บข้อมูล เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ส่วนประเภทหลักฐานและวิธีนำข้อมูลไปใช้จะอธิบายในหัวข้อถัดไป

ขั้นตอนที่ 3 สัมภาษณ์ผู้ประสบเหตุและพยาน

การสัมภาษณ์ช่วยให้ผู้สอบสวนเข้าใจเหตุการณ์จากมุมมองของผู้ที่อยู่ในพื้นที่จริง โดยควรดำเนินการเมื่อบุคคลนั้นมีสภาพร่างกายและจิตใจพร้อมให้ข้อมูล

ควรสัมภาษณ์ผู้เกี่ยวข้องเป็นรายบุคคล ใช้คำถามปลายเปิด และเปิดโอกาสให้เล่าเหตุการณ์ตามลำดับโดยไม่เร่งให้สรุปสาเหตุ

ตัวอย่างคำถามที่เหมาะสม ได้แก่

  • ก่อนเกิดเหตุ กำลังดำเนินกิจกรรมใดอยู่
  • พบเห็นความผิดปกติอะไรบ้าง
  • เครื่องมือหรือพื้นที่มีสภาพอย่างไร
  • มีสิ่งใดแตกต่างจากการทำงานตามปกติ
  • ก่อนหน้านี้เคยพบเหตุการณ์ลักษณะใกล้เคียงกันหรือไม่

ควรหลีกเลี่ยงคำถามที่ชี้นำ เช่น “ทำไมจึงไม่ระวัง” หรือ “รู้หรือไม่ว่าตนเองทำผิด” เพราะอาจทำให้ผู้ให้ข้อมูลรู้สึกว่ากำลังถูกกล่าวโทษและไม่กล้าเปิดเผยข้อเท็จจริง

หากมีการบันทึกเสียงหรือวิดีโอ ควรขอความยินยอมและจัดการข้อมูลส่วนบุคคลตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

ขั้นตอนที่ 4 เรียบเรียงลำดับเหตุการณ์

หลังรวบรวมหลักฐานแล้ว ให้จัดเรียงเหตุการณ์ตามช่วงเวลา ตั้งแต่สภาพก่อนเกิดเหตุ เหตุการณ์สำคัญระหว่างปฏิบัติงาน จนถึงผลกระทบและการตอบสนองหลังเกิดเหตุ

ตัวอย่างเช่น การเรียบเรียงควรแสดงให้เห็นว่าเหตุการณ์ใดเกิดขึ้นก่อนหรือหลัง และข้อมูลแต่ละส่วนมีหลักฐานใดสนับสนุน เพื่อให้สามารถแยกข้อเท็จจริงออกจากข้อสันนิษฐาน ก่อนนำไปวิเคราะห์ความเชื่อมโยงของปัจจัยที่ทำให้เกิดเหตุ 

อย่างไรก็ตาม ต้องแยกข้อมูลที่ได้รับการยืนยันแล้วออกจากข้อสันนิษฐาน เพื่อไม่ให้การวิเคราะห์ยึดกับคำอธิบายที่ยังไม่มีหลักฐานรองรับ

ขั้นตอนที่ 5 วิเคราะห์สาเหตุการเกิดอุบัติเหตุ

นำหลักฐานและลำดับเหตุการณ์มาวิเคราะห์เพื่อค้นหาสาเหตุโดยตรง ปัจจัยร่วม และข้อบกพร่องที่ทำให้มาตรการป้องกันไม่สามารถควบคุมอันตรายได้ โดยเลือกเครื่องมือวิเคราะห์ให้เหมาะกับความซับซ้อนของเหตุการณ์ 

ขั้นตอนที่ 6 จัดทำรายงานสอบสวนและข้อเสนอแนะ

รวบรวมข้อเท็จจริง ผลการวิเคราะห์ และข้อเสนอแนะไว้ในรายงานที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ โดยแยกข้อค้นพบที่มีหลักฐานรองรับออกจากประเด็นที่ยังไม่สามารถยืนยัน เพื่อให้ผู้เกี่ยวข้องนำข้อมูลไปพิจารณามาตรการแก้ไขได้อย่างเหมาะสม 

ขั้นตอนที่ 7 ติดตามการแก้ไขและประเมินผล

หลังเสนอแนวทางแก้ไขแล้ว ต้องกำหนดผู้รับผิดชอบและติดตามว่ามาตรการได้รับการดำเนินการจริง พร้อมตรวจสอบว่าสามารถจัดการสาเหตุของอุบัติเหตุได้หรือไม่ ก่อนพิจารณาปิดรายการติดตาม 

หลักฐานที่ใช้ในการสอบสวนอุบัติเหตุมีอะไรบ้าง

ความถูกต้องของผลการสอบสวนขึ้นอยู่กับความน่าเชื่อถือของหลักฐาน ผู้สอบสวนจึงควรรวบรวมข้อมูลจากหลายแหล่งและตรวจสอบความสอดคล้องกันก่อนสรุปผล

หลักฐานที่พบได้ในการสอบสวนอุบัติเหตุจากการทำงาน สามารถแบ่งเป็นกลุ่มสำคัญดังนี้

ประเภทหลักฐานตัวอย่างข้อมูลประโยชน์ต่อการสอบสวน
หลักฐานจากสถานที่เกิดเหตุภาพถ่าย สภาพพื้น ตำแหน่งเครื่องจักร ร่องรอยความเสียหายใช้ตรวจสอบสภาพแวดล้อมและลำดับเหตุการณ์
หลักฐานจากบุคคลคำให้ข้อมูลของผู้ประสบเหตุ พยาน และหัวหน้างานช่วยอธิบายสิ่งที่เกิดขึ้นก่อนและระหว่างเหตุการณ์
เอกสารการปฏิบัติงานคู่มือ ขั้นตอนทำงาน บันทึกการตรวจสอบใช้เปรียบเทียบข้อกำหนดกับสภาพการทำงานจริง
ข้อมูลอุปกรณ์ประวัติซ่อมบำรุง รายงานชำรุด และสถานะระบบป้องกันช่วยตรวจสอบข้อบกพร่องของอุปกรณ์
หลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ภาพกล้องวงจรปิด บันทึกสัญญาณหรือเหตุขัดข้องจากระบบสนับสนุนการตรวจสอบเวลาและลำดับเหตุการณ์

การเก็บหลักฐานต้องคำนึงถึงความปลอดภัย ความเป็นส่วนตัว และสิทธิของผู้เกี่ยวข้องด้วย โดยเฉพาะในกรณีที่เกิดการบาดเจ็บรุนแรงหรือมีการดำเนินการสอบสวนโดยหน่วยงานภายนอก

Root Cause Analysis คืออะไร และช่วยค้นหาสาเหตุอุบัติเหตุได้อย่างไร

Root Cause Analysis (RCA) คือ การวิเคราะห์หาสาเหตุรากหรือปัจจัยพื้นฐานที่ทำให้เกิดเหตุการณ์ โดยพิจารณาให้ลึกกว่าสิ่งที่เป็นสาเหตุโดยตรง เพื่อค้นหาข้อบกพร่องที่สามารถแก้ไขและควบคุมได้

การสอบสวนอุบัติเหตุหนึ่งเหตุการณ์อาจพบสาเหตุได้หลายประการ ทั้งด้านบุคลากร เครื่องจักร สภาพแวดล้อม และระบบบริหารจัดการ ซึ่งมีความสัมพันธ์กัน

ความแตกต่างระหว่างสาเหตุโดยตรงและสาเหตุราก

ตัวอย่างกรณีพนักงานลื่นล้มในพื้นที่ทำงาน สามารถแยกประเด็นการวิเคราะห์ได้ดังนี้

ประเภทสาเหตุตัวอย่างสิ่งที่ตรวจพบ
สาเหตุโดยตรง (Immediate Cause)พนักงานลื่นบนพื้นที่มีน้ำตกค้าง
ปัจจัยร่วม (Contributing Factor)พื้นที่ไม่มีการกั้นเขตระหว่างทำความสะอาด
สาเหตุรากที่ต้องตรวจสอบ (Potential Root Cause)ระบบการทำความสะอาดไม่มีขั้นตอนตรวจสอบและอนุมัติก่อนเปิดพื้นที่ใช้งาน

การระบุว่าพนักงานลื่นเพราะพื้นเปียกเป็นเพียงการอธิบายว่าเกิดอะไรขึ้น แต่การค้นหาว่าเหตุใดพื้นเปียกจึงยังเปิดให้ใช้งาน จะช่วยให้องค์กรมองเห็นโอกาสปรับปรุงระบบควบคุมความปลอดภัย

สาเหตุรากที่แท้จริงต้องผ่านการตรวจสอบหลักฐาน ไม่ควรกำหนดขึ้นจากการคาดเดาหรือเลือกข้อสรุปที่สะดวกที่สุด

เครื่องมือที่นิยมใช้วิเคราะห์สาเหตุอุบัติเหตุ

การเลือกเครื่องมือวิเคราะห์ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของเหตุการณ์และข้อมูลที่มีอยู่ ตัวอย่างวิธีที่สามารถนำมาใช้ได้ ได้แก่

เครื่องมือลักษณะการวิเคราะห์เหมาะกับกรณี
5 Whyตั้งคำถามว่าเหตุใดจึงเกิดเหตุการณ์ โดยเจาะลึกสาเหตุอย่างต่อเนื่องเหตุการณ์ที่มีลำดับสาเหตุค่อนข้างชัดเจน
Fishbone Diagramจัดกลุ่มปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้อง เช่น คน เครื่องจักร วิธีการ และสภาพแวดล้อมเหตุการณ์ที่มีหลายปัจจัยร่วมกัน
Timeline Analysisเรียงลำดับเหตุการณ์ก่อน ระหว่าง และหลังเกิดเหตุเหตุการณ์ที่มีหลายกิจกรรมหรือหลายฝ่ายเกี่ยวข้อง
Fault Tree Analysisวิเคราะห์เหตุการณ์จากผลที่เกิดขึ้นย้อนกลับไปยังเงื่อนไขต่าง ๆเหตุการณ์ซับซ้อนที่ต้องพิจารณาความสัมพันธ์ของระบบ

สำหรับเหตุการณ์ที่มีความซับซ้อนสูง การใช้เครื่องมือเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ จำเป็นต้องอาศัยความรู้เฉพาะทางและข้อมูลด้านวิศวกรรมหรือระบบงานเพิ่มเติม

ตัวอย่างการวิเคราะห์อุบัติเหตุด้วยหลัก 5 Why

หลัก 5 Why เป็นวิธีตั้งคำถามว่า “ทำไม” ต่อเนื่องจากเหตุการณ์ที่พบ เพื่อค้นหาปัจจัยที่ทำให้เกิดปัญหา โดยไม่ได้จำกัดว่าต้องถามครบห้าครั้งเสมอไป

สิ่งสำคัญคือการตั้งคำถามบนพื้นฐานของข้อมูลที่ตรวจสอบได้ และไม่หยุดเมื่อพบคำตอบที่เป็นเพียงพฤติกรรมของบุคคล

กรณีศึกษา พนักงานลื่นล้มหลังทำความสะอาดพื้นที่ผลิต

สมมติว่าโรงงานแห่งหนึ่งเกิดเหตุพนักงานลื่นล้มในบริเวณทางเดินหลังจากมีการทำความสะอาดพื้น

จากการตรวจสอบเบื้องต้นพบว่ามีน้ำตกค้างในจุดเกิดเหตุ และพนักงานสามารถเดินเข้าสู่บริเวณดังกล่าวได้โดยไม่มีสิ่งกั้น

หากนำหลัก 5 Why มาประยุกต์ใช้ สามารถวิเคราะห์เป็นตัวอย่างได้ดังนี้

ลำดับคำถามคำตอบจากสถานการณ์สมมติ
Why 1ทำไมพนักงานจึงลื่นล้มเพราะพื้นบริเวณทางเดินยังมีน้ำตกค้าง
Why 2ทำไมพนักงานจึงเดินเข้าสู่พื้นที่เปียกเพราะพื้นที่ถูกเปิดให้ใช้งานก่อนตรวจสอบความพร้อม
Why 3ทำไมพื้นที่จึงเปิดใช้งานโดยไม่ได้ตรวจสอบเพราะไม่มีผู้รับผิดชอบตรวจรับสภาพพื้นก่อนเปิดพื้นที่
Why 4ทำไมจึงไม่มีผู้รับผิดชอบชัดเจนเพราะขั้นตอนทำความสะอาดไม่ได้กำหนดจุดตรวจสอบก่อนส่งมอบพื้นที่
Why 5ทำไมขั้นตอนทำความสะอาดจึงขาดการตรวจสอบดังกล่าวเพราะการทบทวนวิธีทำงานหลังปรับตารางทำความสะอาดไม่ได้ครอบคลุมการควบคุมพื้นที่เปียก

หมายเหตุ: เป็นตัวอย่างสมมติที่กำหนดข้อเท็จจริงขึ้นเพื่ออธิบายวิธีวิเคราะห์ ไม่ใช่ผลสอบสวนอุบัติเหตุจริง

จากตัวอย่าง ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การเดินของพนักงานเพียงอย่างเดียว แต่อาจเกี่ยวข้องกับระบบตรวจรับพื้นที่และการทบทวนวิธีทำงานเมื่อมีการเปลี่ยนแปลง

อย่างไรก็ตาม ต้องตรวจสอบปัจจัยด้านอื่นด้วย เช่น สภาพพื้นรองเท้า ความลื่นของวัสดุปูพื้น ระบบระบายน้ำ หรือแสงสว่าง เพราะเหตุการณ์หนึ่งอาจมีสาเหตุร่วมกันหลายด้าน

การจัดทำรายงานสอบสวนอุบัติเหตุควรมีข้อมูลอะไรบ้าง

รายงานสอบสวนอุบัติเหตุควรทำให้ผู้บริหารและผู้เกี่ยวข้องเข้าใจว่าเกิดเหตุการณ์อะไรขึ้น มีหลักฐานใดรองรับข้อสรุป และต้องดำเนินการแก้ไขเรื่องใด

โดยทั่วไปสามารถกำหนดองค์ประกอบรายงานได้ดังนี้

ส่วนของรายงานข้อมูลที่ควรระบุ
ข้อมูลเหตุการณ์วัน เวลา สถานที่ ประเภทเหตุการณ์ และผลกระทบ
ผู้เกี่ยวข้องผู้ประสบเหตุ พยาน ผู้สอบสวน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
รายละเอียดเหตุการณ์ลำดับเหตุการณ์ก่อน ระหว่าง และหลังเกิดเหตุ
หลักฐานประกอบภาพถ่าย เอกสาร บันทึกเครื่องจักร และข้อมูลสัมภาษณ์
ผลการวิเคราะห์สาเหตุโดยตรง ปัจจัยร่วม และสาเหตุรากที่มีหลักฐานสนับสนุน
ข้อเสนอแนะมาตรการแก้ไขและแนวทางป้องกันเหตุซ้ำ
การติดตามผลผู้รับผิดชอบ กำหนดเวลา และวิธีตรวจสอบประสิทธิผล

การจัดทำรายงานควรแยกข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลทางการแพทย์ที่ละเอียดอ่อนออกจากเอกสารเผยแพร่ทั่วไป โดยจำกัดการเข้าถึงตามความจำเป็น

นอกจากนี้ รายงานภายในองค์กรไม่จำเป็นต้องใช้รูปแบบเดียวกับเอกสารแจ้งเหตุที่กฎหมายหรือหน่วยงานราชการกำหนด จึงต้องตรวจสอบข้อกำหนดของเอกสารแต่ละประเภทแยกจากกัน

นำผลสอบสวนอุบัติเหตุไปป้องกันการเกิดเหตุซ้ำอย่างไร

การค้นพบสาเหตุเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการป้องกันเหตุซ้ำ หากองค์กรไม่มีการปรับปรุงมาตรการหรือไม่ติดตามผล อุบัติเหตุในลักษณะเดิมอาจเกิดขึ้นได้อีก

เลือกมาตรการแก้ไขให้ตรงกับสาเหตุ

หากอุบัติเหตุเกี่ยวข้องกับอุปกรณ์ที่ออกแบบไม่เหมาะสม การแก้ไขควรมุ่งไปที่การปรับปรุงอุปกรณ์หรือระบบป้องกัน ไม่ใช่ใช้การอบรมเพิ่มเติมเป็นมาตรการหลักโดยไม่มีการแก้ไขข้อบกพร่อง

ในการพิจารณามาตรการ ควรใช้หลักลำดับชั้นการควบคุมอันตราย (Hierarchy of Controls) เพื่อเลือกวิธีที่จัดการอันตรายจากต้นเหตุได้มากที่สุดเท่าที่เหมาะสมและสามารถดำเนินการได้จริง

กำหนดผู้รับผิดชอบและระยะเวลาดำเนินงาน

มาตรการแก้ไขควรมีผู้รับผิดชอบชัดเจน พร้อมระบุทรัพยากรและกำหนดเวลาดำเนินการ โดยเฉพาะปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการปรับปรุงเครื่องจักร โครงสร้าง หรือกระบวนการทำงาน

หากจำเป็นต้องใช้เวลาปรับปรุง องค์กรต้องพิจารณามาตรการควบคุมชั่วคราวที่เพียงพอ และไม่อนุญาตให้ดำเนินงานในสภาพที่ยังมีความเสี่ยงที่ยอมรับไม่ได้

ตรวจสอบประสิทธิผลหลังดำเนินมาตรการ

การปิดรายการแก้ไขไม่ควรพิจารณาเพียงว่ามีการติดตั้งอุปกรณ์หรือจัดอบรมแล้ว แต่ต้องตรวจสอบว่ามาตรการดังกล่าวสามารถควบคุมปัจจัยที่ทำให้เกิดเหตุได้จริงหรือไม่

ตัวอย่างเช่น หลังปรับขั้นตอนทำความสะอาด ควรตรวจสอบว่ามีการกั้นพื้นที่ มีผู้ตรวจรับก่อนเปิดใช้งาน และไม่พบการเปิดพื้นที่ขณะที่ยังมีสภาพลื่นเป็นอันตราย

หากผลการตรวจสอบไม่เป็นไปตามเป้าหมาย ต้องพิจารณาปรับมาตรการเพิ่มเติม

ใครมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการสอบสวนอุบัติเหตุในสถานประกอบกิจการ

การสอบสวนอุบัติเหตุมักต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายฝ่าย เพราะข้อมูลสำคัญอาจกระจายอยู่ทั้งในฝ่ายผลิต ฝ่ายซ่อมบำรุง ฝ่ายความปลอดภัย และผู้ปฏิบัติงาน

ผู้บริหารมีบทบาทสนับสนุนทรัพยากรและติดตามการแก้ไข หัวหน้างานให้ข้อมูลเกี่ยวกับวิธีปฏิบัติงานและสภาพพื้นที่ ส่วนเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยช่วยตรวจสอบสาเหตุ วิเคราะห์ข้อมูล และเสนอแนวทางป้องกันตามขอบเขตหน้าที่

หน้าที่ของ จป. ตามกฎหมายความปลอดภัยในการทำงาน

กฎกระทรวงการจัดให้มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน บุคลากร หน่วยงาน หรือคณะบุคคลเพื่อดำเนินการด้านความปลอดภัยในสถานประกอบกิจการ พ.ศ. 2565 กำหนดหน้าที่เกี่ยวกับการตรวจสอบหาสาเหตุการประสบอันตรายจากการทำงานไว้ตามระดับของเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย

ตัวอย่างเช่น จป.ระดับหัวหน้างานมีหน้าที่ตรวจสอบหาสาเหตุร่วมกับเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยระดับที่เกี่ยวข้อง ขณะที่ จป.ระดับเทคนิคมีหน้าที่ตรวจสอบหาสาเหตุและรายงานผล พร้อมเสนอแนะแนวทางแก้ไขปัญหาต่อนายจ้างเพื่อป้องกันเหตุโดยไม่ชักช้า

ทั้งนี้ การสอบสวนภายในองค์กรไม่ได้ใช้แทนหน้าที่การแจ้งเหตุหรือการดำเนินการตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะกรณีอุบัติเหตุร้ายแรงหรือการเสียชีวิตจากการทำงาน ซึ่งนายจ้างต้องตรวจสอบประเภทเหตุการณ์ วิธีแจ้ง และระยะเวลาตามข้อกำหนดที่ใช้บังคับ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการสอบสวนอุบัติเหตุ

Q: หากคำให้การของพยานไม่ตรงกัน ควรดำเนินการอย่างไร

A: ควรเปรียบเทียบคำให้การกับหลักฐานอื่น เช่น ภาพจากกล้องวงจรปิด บันทึกเครื่องจักร และสภาพพื้นที่ โดยไม่รีบตัดสินว่าบุคคลใดให้ข้อมูลผิด หากยังมีข้อขัดแย้งต้องบันทึกไว้และตรวจสอบเพิ่มเติม

Q: หากผู้รับเหมาเกิดอุบัติเหตุภายในโรงงาน ควรสอบสวนร่วมกันหรือไม่

A: ควรประสานผู้เกี่ยวข้องทั้งฝ่ายสถานประกอบกิจการและผู้รับเหมา เพื่อรวบรวมข้อมูลและตรวจสอบปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ พร้อมดำเนินการแจ้งเหตุและสอบสวนตามหน้าที่ที่กฎหมายและระบบบริหารความปลอดภัยกำหนด

Q: หากดำเนินมาตรการแก้ไขแล้ว แต่ยังเกิดอุบัติเหตุลักษณะเดิมอีก ควรทำอย่างไร

A: ควรทบทวนผลการสอบสวนเดิมและตรวจสอบประสิทธิผลของมาตรการที่ใช้ รวมถึงพิจารณาว่ามีปัจจัยใหม่หรือสาเหตุที่ยังไม่ถูกค้นพบหรือไม่ ก่อนปรับปรุงมาตรการเพื่อป้องกันเหตุซ้ำ

การสอบสวนอุบัติเหตุช่วยพัฒนาความปลอดภัยในการทำงานได้อย่างไร

การสอบสวนอุบัติเหตุที่มีประสิทธิภาพต้องอาศัยข้อมูลที่ตรวจสอบได้ การวิเคราะห์สาเหตุอย่างรอบด้าน และมาตรการแก้ไขที่ตรงกับข้อบกพร่องที่พบ สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงการระบุว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นเพราะอะไร แต่ต้องตรวจสอบได้ด้วยว่าการปรับปรุงหลังสอบสวนช่วยลดโอกาสเกิดเหตุซ้ำได้จริง 

สำหรับองค์กรที่ต้องการพัฒนาความรู้ด้านการตรวจสอบหาสาเหตุอุบัติเหตุและการจัดการความปลอดภัย บริษัท เค.เอ็น.เซฟตี้ แมนเนจเม้นท์ จำกัด (K.N. Safety) ให้บริการฝึกอบรมหลักสูตรเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับเทคนิค ซึ่งครอบคลุมหัวข้อการตรวจสอบความปลอดภัย การสอบสวนและวิเคราะห์อุบัติเหตุ รวมถึงการจัดทำรายงานด้านความปลอดภัยในการทำงาน

ผู้สนใจสามารถศึกษารายละเอียดหลักสูตรและตารางอบรมได้ที่ www.knsafety.com เพื่อพัฒนาความรู้สำหรับการปฏิบัติหน้าที่ด้านความปลอดภัยตามบทบาทความรับผิดชอบของตนเอง


แหล่งข้อมูลอ้างอิง
  1. Occupational Safety and Health Administration (OSHA). Incident Investigation
  2. Canadian Centre for Occupational Health and Safety (CCOHS). Incident Investigation
  3. Health and Safety Executive (HSE). Investigating Accidents and Incidents – HSG245
  4. สมาคมส่งเสริมความปลอดภัยและอนามัยในการทำงาน (ประเทศไทย) ในพระราชูปถัมภ์ฯ. กฎกระทรวงการจัดให้มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน บุคลากร หน่วยงาน หรือคณะบุคคลเพื่อดำเนินการด้านความปลอดภัยในสถานประกอบกิจการ พ.ศ. 2565
  5. คู่มือการฝึกอบรมหลักสูตรเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน ระดับเทคนิค กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หัวข้อการสอบสวน การวิเคราะห์ และการรายงานอุบัติเหตุ ตามสารบัญหน้า 210 และ 350 (ใช้อ้างอิงขอบเขตหัวข้อจากสารบัญ ยังไม่ได้ตรวจเนื้อหาเต็มบท)
Scroll to Top